McGraths weerbare theologie

McGrath

Eén van de meest inspirerende theologen van dit moment is Alister McGrath (1953).  Dit komt met name tot uiting in zijn pogingen tot weerlegging van het atheïsme en verdediging van het klassieke christelijk geloof en meer in het bijzonder de natuurlijke theologie. McGrath – zelf een ex-atheïst – herkent als geen ander de moderne twijfels bij het christelijk geloof en weet deze op redelijke gronden ongedaan te maken. Opgeleid als theoloog en scheikundige, gepromoveerd in de moleculaire biofysica, een hoogleraarschap historische theologie te Ofxord, is hij momenteel professor in ‘Theology, Ministry and Education’ en hoofd van het ‘Centre for Theology, Religion and Culture’ aan het King’s College te Londen.

Calvijn vs. Darwin online

Het jaar 2009 is zowel het gedenkjaar van Johannes Calvijn (1509-1564) als van Charles Darwin (1809-1882). Hoewel de twee weinig met elkaar te maken lijken te hebben, worden beide personen met levensbeschouwingen geassocieerd die haaks op elkaar staan. Hoe populair beide in Nederland zijn is moeilijk te meten, maar het internet ontsluit in dit verband interessante informatie. Bijvoorbeeld: naar wie wordt in Nederland meer via Google gezocht: Calvijn of Darwin? En – gerelateerd aan deze vraag – is de internetter vooral op zoek naar informatie over schepping of evolutie? Met dank aan Google Trends:

Zie BlogPulse voor het zoek naar populariteit op blogs.

Calvijn en economie

Calvijn

Volgens premier Balkenende [1] dankt Nederland veel aan Johannes Calvijn (1509-1564). Het Calvijnjaar 2009 is zijn inziens een kans om deze grote denker te eren, die – zonder clichés – actuele betekenis heeft, zelfs in tijden van de kredietcrisis. Balkenendes hoofdstelling is “dat het open en vrije karakter van de Nederlandse samenleving niet tegenstrijdig is aan het werk van Calvijn en het calvinisme, maar er eerder schatplichtig aan is”. Hij baseert dit op de waarneming dat Calvijns bijbels gefundeerde theologie tevens maatschappelijke consequenties had, bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van de moderne markteconomie. Calvijn keerde zich tegen woeker, stond het vragen van rente op geld toe en was niet vies van het verdienen van geld. Het was Max Weber die reeds een bevorderend verband zag tussen protestante ethiek (eigen verantwoordelijkheid, soberheid, het belang van arbeid) en het kapitalisme. Balkenendes conclusie luidt dat er morele ankerpunten zijn te vinden in Calvijns theologie die ons kunnen steunen in de economische en financiële crisis.

De filosofie van het hart. Scepticisme en fideïsme bij Pascal

Pascal

Mijn bachelorthesis filosofie over Pascals ‘filosofie van het hart’ en zijn visie op de verhouding tussen geloof, denken en rede.

De filosofie van het hart. Scepticisme en fideïsme bij Pascal

Karl Barths Römerbrief vertaald

Barth

De Zwitserse Karl Barth (1886-1968) geldt als de belangrijkste theoloog van de 20ste eeuw. Hij is de grondlegger van de dialectische theologie waarin de verhouding tussen God en mens centraal staat. God openbaart zich loodrecht van boven en alleen in die openbaring is God te ontmoeten. Zijn hele werk concentreert zich op de Godsopenbaring in Christus. Hij was kritisch over de ‘natuurlijke theologie’, die God ook meent te kennen door de natuur, de geschiedenis en het geweten. Barth schreef over exegese, geschiedenis, oecumene, dogmatiek en politiek. belangrijke werken zijn Die kirchliche Dogmatik, (1932-1966), Credo (1936), maar zijn bekendste werk blijft de Römerbrief. (NRC Handelsblad)

Deze Römerbrief, over God als de Ganz Andere, is nu vertaald in het Nederlands. Zie voor recensies: Ger Groot, ‘God is God, en daarmee uit‘ en Kees van der Kooi, ‘Het ongeluk dat religie heet‘.

Kant over studenten

Kant

Immanuel Kant in een brief aan Markus Herz (20 oktober 1778):

Diejenige von meinen Zuhörern die am meisten Fähigkeit besitzen alles wohl zu fassen sind gerade die so am wenigsten ausführlich und dictatenmäßig nachschreiben sondern sich nur Hauptpunkte notiren welchen sie hernach nachdenken. Die so im Nachschreiben weitläufig sind haben selten Urtheilskraft, das wichtige vom unwichtigen zu unterscheiden und häufen eine Menge misverstandenes Zeug unter das, was sie etwa richtig auffassen möchten.

Briefe von und an Kant. Werke vol. 9 (ed. Ernst Cassirer: Berlin, 1922), 184.

Het economische aspect in Dooyeweerds Wijsbegeerte der Wetsidee

Dooyeweerd

Mijn bachelorthesis filosofie over de invulling van het economische aspect in de filosofie van Herman Dooyeweerd en zijn Wijsbegeerte der Wetsidee.

Het economische aspect in Dooyeweerds Wijsbegeerte der Wetsidee (pdf)

Kierkegaard: credo quia absurdum?

Kierkegaard

Wat is volgens Kierkegaard de verhouding tussen geloof en rede of christendom en filosofie? Sperna Weiland schrijft in zijn Philosophy of Existence and Christianity onder meer over de houding van Kierkegaard tot het credo quia absurdum. Hij stelt dat deze term in zijn werk niet voorkomt en Kierkegaard altijd het Credo … absurdum verkondigt (A,87). Als het geloof namelijk het absurde omhelst, vervalt het ‘omdat’. Het geloof tegenover het denken blijft één van de kernthema’s.

Erasmus over dwaasheid

Erasmus

Erasmus komt aan het einde van zijn boek Lof der Zotheid te spreken over de verhouding van de christelijke godsdienst tot de dwaasheid. Zijn stelling is dat God innig van dwazen houdt (A,132), zich beroepend op de apostel Paulus (“want het dwaze van God is wijzer dan de mensen”, “het woord des kruises is voor hen die verloren gaan een dwaasheid”, “wat voor de wereld dwaas is, heeft God uitverkoren”) en de profeet (“verderven zal Ik de wijsheid der wijzen, en het verstand der verstandigen zal Ik verdoen”). Maar ook Christus zelf zegt in de Psalmen tot zijn Vader: “Gij kent mijn verdwaasheid”.

C.S. Lewis over klassieke boeken

C.S. Lewis

C.S. Lewis schrijft in zijn voorwoord op een vertaling van Athanasius, On the Incarnation (De Incarnatione Verbi Dei) een mooie passage over het belang van het lezen van primaire klassieke teksten:

There is a strange idea abroad that in every subject the ancient books should be read only by the professionals, and that the amateur should content himself with the modern books. Thus I have found as a tutor in English Literature that if the average student wants to find out something about Platonism, the very last thing he thinks of doing is to take a translation of Plato off the library shelf and read the Symposium. He would rather read some dreary modern book ten times as long, all about “isms” and influences and only once in twelve pages telling him what Plato actually said. The error is rather an amiable one, for it springs from humility. The student is half afraid to meet one of the great philosophers face to face. He feels himself inadequate and thinks he will not understand him. But if he only knew, the great man, just because of his greatness, is much more intelligible than his modern commentator. The simplest student will be able to understand, if not all, yet a very great deal of what Plato said; but hardly anyone can understand some modern books on Platonism. It has always therefore been one of my main endeavours as a teacher to persuade the young that firsthand knowledge is not only more worth acquiring than secondhand knowledge, but is usually much easier and more delightful to acquire.

Artikel: Met reden geloven in een doodverklaarde God

Met reden geloven in een doodverklaarde God (pdf)

Onze godsdienst moet bovennatuurlijk blijven en tegelijk niet belachelijk. Dat is de sleutel tot een gezonde manier van omgang tussen verstand en geloof. Soms moeten we het geloof confronteren met ongeloof om de kern te hervinden. Soms moeten we de wetenschap weren om niet alles te ontheiligen. Soms moeten we durven te twijfelen om te ontdekken wat we dan missen. Soms moet het verstand op nul om ruimte te maken voor een sprong van het geloof.

Artikel: Over het bestaan van God

Over het bestaan van God (pdf)

Persoonlijk vind ik het godsbewijs allereerst een interessant fenomeen. Het is namelijk een terrein waarop filosofie en theologie elkaar raken of misschien zelfs behoren te raken. Het nut van het bewijzen van het bestaan van God is denk ik gering, zeker vandaag de dag. Het filosofische godsbewijs lijkt meer een persoonlijke existentiële poging dan een serieuze invalshoek om atheïsten of agnosten te benaderen. Daarnaast rijzen er vragen of de God van Abraham, Izaäk en Jacob wel dezelfde is als die van de filosofen. 

Artikel: Pascal over waarheid, geloof en verstand

Pascal

De Gedachten van Blaise Pascal (1623-1662) worden gerekend tot de christelijke klassiekers. Deze onvoltooide apologie van het christelijk geloof werd na de dood van deze katholieke wiskundige en natuurkundige als bundeling fragmenten uitgegeven. Opmerkelijk genoeg zijn er (nog) geen afgeronde pogingen bekend om deze fragmenten in verhaalvorm te gieten. Hieronder vind u het resultaat van een eigen poging een aantal – duidelijk verwante – fragmenten over twee onderwerpen te ordenen. De teksten zijn kort, maar vol van wijsheid. Wordt wellicht vervolgd.

 

Pascal over waarheid, geloof en verstand (pdf)

Artikel: Waarom iedereen filosofie moet studeren

Waarom iedereen filosofie moet studeren (pdf)

Lange tijd is filosofie studeren voor orthodoxe christenstudenten niet echt een optie geweest. Wat bijbelgetrouwen met filosofische interesse dan ook tegen zich hebben zijn passages uit het Nieuwe Testament, waarin wordt gewezen op het vermijden van ‘ijdele filosofieën’. Nog steeds verkondigen sommige predikanten dat het hier de studie of hobby filosofie betreft. Ten onrechte, want alles wijst er op dat dit niet bedoeld wordt.  Sterker nog, de eerste volgelingen van Jezus Christus deinsden er niet voor terug met filosofen in debat te treden en zelf filosofische theorieën in te zetten. 

Artikel: Voor de Grieken een dwaasheid

Voor de Grieken een dwaasheid (pdf)

[H]et rationele denken, dat wel met Grieks denken wordt geassocieerd, spreekt niet altijd de taal van God. Anders gezegd worden ogenschijnlijke dwaasheden de zuiverste rationaliteit in het licht van de goddelijke logica. De dwaasheid van het kruis is dwaasheid in de ogen van de mens, met de menselijke logica. De Schrift – en met name de Nieuwtestamentische brieven – spoort wel aan om in alle redelijkheid de gekruisigde Christus te volgen. Het feit dat er wordt opgeroepen tot geloof wil naar mijn mening dus niet zeggen dat het een blinde roekeloze daad zou zijn. Met Kierkegaard zou ik het geloof willen typeren als een sprong, maar wel met een voorzegde landingsplaats.

Website: nieuwe website Stichting Reformatorische Wijsbegeerte online

Dooyeweerd

Sinds kort is de nieuwe website van Stichting Reformatorische Wijsbegeerte online, de stichting die zich onder meer bezighoudt met de verspreiding en verdere doordenking van het werk van de (rechts)filosoof Herman Dooyeweerd. De website is te bereiken via www.christelijkefilosofie.nl.

Boeken: Dooyeweerds ‘De Wijsbegeerte der Wetsidee’ gedigitaliseerd

Dooyeweerd

Herman Dooyeweerds (1894-1977) De Wijsbegeerte der Wetsidee (1935/6) is sinds kort gedigitaliseerd. In dit driedelig werk, dat wordt gezien als funderend voor de christelijke of calvinistische (reformatorische) wijsbegeerte, zet hij onder meer zijn theorie van de wetskringen of modale aspecten uiteen en de transcendentale kritiek van het wijsgerig denken. Klik hier voor de digitale versie. Een kenmerkend citaat uit de Prolegomena:

In iedere zijde van onzen kosmos drukt zich uit de samenhang aller zijden en ook deze samenhang wijst boven zichzelve uit naar een diepere totaliteit, die zich in dien samenhang uitdrukt.

Dooyeweerd is een groot Nederlands filosoof, die in eigen land en er buiten nog niet de aandacht krijgt die hij verdient. G.E. Langemeijer, toenmalig voorzitter van KNAW, noemde hem (Trouw, 1964):

de meest oorsprongelijke filosoof die Nederland ooit heeft voortgebracht, Spinoza zelfs niet uitgezonderd

Artikel: Vragen naar techniek: Anders, Borgmann en Heidegger over techniek

Vragen naar techniek: Anders, Borgmann en Heidegger over techniek (pdf)

In zijn Technology and the Character of Contemporary Life wil Albert Borgmann inzichtelijk maken dat er anologieën van de kracht der natuur zichtbaar zijn in andere zaken en in het bijzonder in de moderne techniek. Zo zoekt hij naar ‘focale dingen en praktijken’ in de modern-technologische omgeving.

[I]n het dagelijks leven worden we voortdurend geconfronteerd met het feit dat de mens slechts een tweederangs machine is. Een ingewikkelde en zeker méér dan mechanische machine, maar vol met gebreken. Temidden van de ‘gemaakte’ moderne techniek beseffen wij slechts ‘geworden’ te zijn. De schrijver Harry Mulish zei eens over de techniek dat die reusachtig wordt en de mensen er als leeggezogen dwergen tussen zitten.

In zijn Die Technik und die Kehre stelt Heidegger de instrumentale of anthropologische bepaling van techniek ter discussie. Deze bepalingen stellen dat techniek een middel tot een doel is of dat techniek een product is van het menselijk handelen en zijn in feite juist (‘richtig’). Echter, hiermee wordt het wezen van de techniek niet blootgelegd.

De informatisering van ons wereldbeeld wordt door Heidegger – door Achterhuis getypeerd als één van de belangrijkste en grootste denkers van de twintigste eeuw – in zijn Gelassenheit gekoppeld aan gedachteloosheid die de hedendaagse mens zou kenmerken. Gedachteloosheid als “onrustbarende gast die in onze huidige wereld overal in- en uitgaat”.

Artikel: Godsdienst en samenleving

Godsdienst en samenleving (pdf)

Het antwoord op de vraag of een samenleving zonder godsdienst kan, moet denk ik positief worden beantwoord. Hoewel veel godsdienstsociologen wijzen op positieve invloeden van godsdienst op de samenleving, betreft het hier geen onmisbare invloeden op de samenleving. En hoewel toenemende secularisatie misschien leidt tot lege normen en waarden en een zeer functionele vorm van samenleven, is hiermee niet gezegd dat het onmogelijk is.

Artikel: Godsdienst in verandering en het publieke domein

Godsdienst in verandering en het publieke domein (pdf)

Cohen, de burgermeester van Amsterdam, heeft sinds 2002 herhaaldelijk aandacht gevraagd voor religie.  Zijns inziens kan de rol van religie als bindmiddel voor integratie niet worden onderschat. Daarnaast benadrukt hij het vacuüm dat is ontstaan op het gebied van het uitdragen van normen en waarden, dat traditioneel het domein was van de kerk en het geloof. In het algemeen vroeg Cohen meer aandacht voor religie in de samenleving en dat is, al het hierboven geschrevene overziende, meer dan terecht.