Dooyeweerds filosofie van de economie

Dooyeweerd

Abraham Kuyper heeft herhaaldelijk gewezen op de noodzaak van een eigen calvinistische economische wetenschap. Er zouden daadwerkelijk economen met dergelijke idealen opstaan, maar hun normatieve wetenschapsbeoefening werd overschaduwd door het opkomende economisch positivisme. Herman Dooyeweerd heeft als leerling van Kuyper de calvinistische economie voorzien van een filosofisch fundament. In dit artikel wordt de aan zijn ‘wijsbegeerte der wetsidee’ ontleende filosofie van de economie samengevat en in context geplaatst. Er wordt uiteengezet hoe Dooyeweerds filosofische interpretatie van Kuypers beginsel van soevereiniteit in eigen kring uitmondt in (de noodzaak tot) een ‘intrinsiek christelijke economische theorie’. Dooyeweerd blijkt een uitgesproken voorstander van een normatieve economie, zowel in wetenschap als praktijk.

Klik hier om het artikel te lezen.

Het artikel is verschenen in Radix, vol. 37, no. 3 (2011), pp. 191-201.

The role of divine providence in 17th-century economic thought

Taylor

This master thesis deals with the relationship between economic and religious thought in the seventeenth century. More specifically, it examines a thesis based on the work of the Canadian political philosopher Charles Taylor (b. 1931). This ‘Taylor thesis’, in short, is that the coming to be of economics as a science at the end of the eighteenth century was prepared to a significant extent by innovations in seventeenth-century economic thought which, in turn, were considerably influenced by changes within Christian thought. So Taylor suggests a connection, be it an indirect one, between seventeenth-century religious thought and the emergence of economics as a science. As we will see, this connection pertains to new views of divine providence in the economic realm.

Joost W. Hengstmengel, The role of divine providence in 17th-century economic thought (master thesis Erasmus Institute for Philosophy and Economics)

The relationship between economics and ethics and the light Dooyeweerd sheds on it

Dooyeweerd

1. Introduction

That there exist intersections between economics and ethics cannot be passed over in silence. They are usually discussed under the heading of ‘economics and ethics’, ‘normative economics’ or ‘welfare economics’. Recently there is even something going on named “the revival of economics as a moral science” (Peil & Van Staveren 2009: xvi). It refers to the initial rise of classical economics as a branch of moral philosophy, the marginalization of the ethical dimension in neoclassical economics and nowadays a renewed interest in the relationship between economics and ethics. Others have used related slogans like “the revival of political economy” (Bowles & Gintis 1993) and “the collapse of the fact/value dichotomy” (Putnam 2002, 2003) in economics. In my opinion these ideas give rise to the rejection of a narrow value-neutral and positivist conception of economic science in which economics and ethics have nothing to do with each other. Recently various authors have indeed stressed the importance of ethics for the economic science. Daniel Hausman and Michael McPherson (2006) for example argue that moral philosophy can enrich economic theory and to some extend is already implicitly part of it. Economists should therefore take ethics seriously. Amartya Sen (1987), in turn, emphasizes that economists should pay greater attention to ethical considerations that shape and affect economic behaviour.

‘Philosophy to the glory of God’. Wittgenstein on God, religion and theology

Wittgenstein

“the next best thing to being really inside Christendom is to be really outside it”
G.K. Chesterton, The Everlasting Man (1925)

1.   Introduction

It is said that Ludwig Wittgenstein (1889-1951)[1] admired St. Augustine. And indeed, references to this church father can be found in his work frequently. If I am right this is quite remarkable for a philosopher who can be considered as the founder of the analytic philosophical tradition. Since the question that arises is whether Wittgenstein would in the end believe Augustine’s theology makes sense. What is for example the philosophical meaning of Augustine’s statement in his Confessiones that “to praise you [God] is the desire of man, a little piece of your creation. You stir man to take pleasure in praising you, because you have made us for yourself, and our heart is restless until it rest in you”?[2] It may be doubted whether Wittgenstein conceived such language as meaningful. After all, his best-known statement is undoubtedly ‘what we cannot speak about we must pass over in silence’ and agnostics and atheists have used it to stress that we cannot and should not speak about God. So the question that occupies me in this essay is how the analytic philosopher Wittgenstein and Augustine, as representative of religious thought, can be reconciled.

McGraths weerbare theologie

McGrath

Eén van de meest inspirerende theologen van dit moment is Alister McGrath (1953).  Dit komt met name tot uiting in zijn pogingen tot weerlegging van het atheïsme en verdediging van het klassieke christelijk geloof en meer in het bijzonder de natuurlijke theologie. McGrath – zelf een ex-atheïst – herkent als geen ander de moderne twijfels bij het christelijk geloof en weet deze op redelijke gronden ongedaan te maken. Opgeleid als theoloog en scheikundige, gepromoveerd in de moleculaire biofysica, een hoogleraarschap historische theologie te Ofxord, is hij momenteel professor in ‘Theology, Ministry and Education’ en hoofd van het ‘Centre for Theology, Religion and Culture’ aan het King’s College te Londen.

Calvijn en economie

Calvijn

Volgens premier Balkenende [1] dankt Nederland veel aan Johannes Calvijn (1509-1564). Het Calvijnjaar 2009 is zijn inziens een kans om deze grote denker te eren, die – zonder clichés – actuele betekenis heeft, zelfs in tijden van de kredietcrisis. Balkenendes hoofdstelling is “dat het open en vrije karakter van de Nederlandse samenleving niet tegenstrijdig is aan het werk van Calvijn en het calvinisme, maar er eerder schatplichtig aan is”. Hij baseert dit op de waarneming dat Calvijns bijbels gefundeerde theologie tevens maatschappelijke consequenties had, bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van de moderne markteconomie. Calvijn keerde zich tegen woeker, stond het vragen van rente op geld toe en was niet vies van het verdienen van geld. Het was Max Weber die reeds een bevorderend verband zag tussen protestante ethiek (eigen verantwoordelijkheid, soberheid, het belang van arbeid) en het kapitalisme. Balkenendes conclusie luidt dat er morele ankerpunten zijn te vinden in Calvijns theologie die ons kunnen steunen in de economische en financiële crisis.

De filosofie van het hart. Scepticisme en fideïsme bij Pascal

Pascal

“Le coeur a ses raisons, que la raison ne connaît point”[1], Pascal, Pensées

1. Inleiding

Blaise Pascal, door zijn tijdgenoot Pierre Bayle nog “l’un des plus sublimes Esprits du monde”[2] genoemd, komt er in veel filosofische overzichtswerken bekaaid van af. Dit is enigszins begrijpelijk gezien zijn korte leven, het op het eerste gezicht weinig filosofische gehalte van zijn geschriften en het niet voltooien van zijn magnum opus, dat hij in de privésfeer eens heeft aangeduid als ‘een apologie van de christelijke religie’. Een voor historici wellicht irrelevante vraag, die bij het lezen van deze Pensées – zoals zijn apologie later is gaan heten – soms opkomt, is hoe de geschiedenis van het filosofisch en theologisch denken zich zou hebben ontwikkeld als dit werk wél zou zijn voltooid. Er is aanleiding tot deze nieuwsgierigheid, want Anthony McKenna bijvoorbeeld laat in zijn De Pascal à Voltaire zien dat de invloed van het onvoltooide werk al aanzienlijk was.[3] Paul Hazard op zijn beurt plaatst de Pensées in zijn La Crise de la conscience européenne op één lijn met Spinoza’s Ethica als twee levensconcepties; de eerste als een perfecte beschrijving van de doelen naar een religieus, de tweede naar een filosofisch ideaal.[4]

Kant over studenten

Kant

Immanuel Kant in een brief aan Markus Herz (20 oktober 1778):

Diejenige von meinen Zuhörern die am meisten Fähigkeit besitzen alles wohl zu fassen sind gerade die so am wenigsten ausführlich und dictatenmäßig nachschreiben sondern sich nur Hauptpunkte notiren welchen sie hernach nachdenken. Die so im Nachschreiben weitläufig sind haben selten Urtheilskraft, das wichtige vom unwichtigen zu unterscheiden und häufen eine Menge misverstandenes Zeug unter das, was sie etwa richtig auffassen möchten.

Briefe von und an Kant. Werke vol. 9 (ed. Ernst Cassirer: Berlin, 1922), 184.

Het economische aspect in Dooyeweerds Wijsbegeerte der Wetsidee

Dooyeweerd

1. Inleiding

1.1. Introductie

Dit schrijven handelt over de (rechts)filosoof Herman Dooyeweerd (1894-1977) en zijn denken over de economische wetenschap. Hiermee begeven we ons binnen het vakgebied Filosofie van de Economie, dat zich bezighoudt met kwesties op het snijvlak van filosofie en economie en haar filosofisch wil doordenken. De voormalige hoogleraar aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en één van de grondleggers van de Christelijke of Calvinistische (Reformatorische) Wijsbegeerte, geeft ‘het economische’ een plek in zijn Wijsbegeerte der Wetsidee[1], waaruit blijkt dat hij het classificeert als een onherleidbaar aspect van de werkelijkheid met bepaalde kernelementen en geregeerd door eigen wetten.

Een schriftuurlijke (bijbelse) visie op het economische in het geheel van de werkelijkheid zou volgens Dooyeweerd standen van zaken aan het licht brengen die in de gangbare economie verwaarloosd zijn. Deze werkelijkheidsvisie zou zijns inziens “geleid door het grondmotief der Woord-openbaring, zoowel de onherleidbaarheid en souvereiniteit in eigen kring van het economische aspect als zijn onlosmakelijken samenhang met alle andere aspecten der geschapen werkelijkheid” aan het licht brengen.[2]

Kierkegaard: credo quia absurdum?

Kierkegaard

Wat is volgens Kierkegaard de verhouding tussen geloof en rede of christendom en filosofie? Sperna Weiland schrijft in zijn Philosophy of Existence and Christianity onder meer over de houding van Kierkegaard tot het credo quia absurdum. Hij stelt dat deze term in zijn werk niet voorkomt en Kierkegaard altijd het Credo … absurdum verkondigt (A,87). Als het geloof namelijk het absurde omhelst, vervalt het ‘omdat’. Het geloof tegenover het denken blijft één van de kernthema’s.