De kerkvaders over slavernij

AugustinusIn de economie kunnen realisme en idealisme op een inspirerende manier samengaan. Deze les kunnen we volgens Joost Hengstmengel trekken uit het vroegchristelijk denken over slavernij.

De veelbesproken encycliek Laudato Si’ van paus Franciscus uit 2015, over de zorg voor wat hij ons gemeenschappelijk huis noemt, kwam niet uit de lucht vallen. Franciscus’ rondzendbrief bouwt voort op een reeks sociale encyclieken die verschenen zijn sinds Rerum novarum uit 1891. De in deze encyclieken vervatte katholieke sociale leer is begin van deze eeuw samengevat in het Compendium van de sociale leer van de kerk. Opvallend is hoezeer deze leer over mens, gezin, economie en politiek geworteld is in het vroegchristelijk denken. Zo nu en dan wordt er ook direct verwezen naar de kerkvaders of zelfs uit hun werk geciteerd. De indruk die hiermee gewekt wordt, is dat de hedendaagse sociale leer van de Rooms-Katholieke Kerk geschraagd wordt door vroegchristelijke auteurs als Augustinus, Chrysostomus en anderen. En daarmee dat hun preken en schrijven over sociale kwesties gezaghebbend en onverminderd relevant is.

‘Tussen realisme en idealisme. De kerkvaders over slavernij’, Sophie 10/3 (2020), pp. 12-17.

James Beattie’s Dutch Connection

103337In the second half of the 18th century, Scottish Enlightenment philosophy spread to the Dutch Republic, where it found a favourable reception. The most popular Scottish philosopher among Dutch intellectuals arguably was James Beattie of Aberdeen. Almost all of his prose works were translated into Dutch, and the Zeeland Society of Sciences elected him a foreign honorary member. It made Beattie remark that he was ‘greatly obliged to the Dutch’, and a Dutch learned journal that he had ‘in a sense become a native’. This article discusses why precisely the Dutch got interested in Beattie and what made his common sense philosophy appealing to a Dutch audience. It argues that it was the moderate and non-speculative nature of Beattie’s moral philosophy that fitted well with the eclecticism of the Dutch Enlightenment.

Continue reading

Economiek

XenophonEen ramp is het niet. Wereldschokkend evenmin. En toch moet me iets van het hart. Zolang ik over economie schrijf, zeker zo’n tien jaar, loop ik aan tegen een tekortkoming van de Nederlandse taal. Het gaat om de hiervoor gebruikte term ”economie”. Een prachtig woord natuurlijk, met een respectabele geschiedenis. Maar helaas – en dat is het punt – is niet direct duidelijk wat ik er in dit verband mee wil zeggen. Doel ik op de economie waar de krant dagelijks een pagina aan wijdt, zeg maar het geheel van productie, distributie en consumptie in de samenleving? Of bedoel ik te zeggen dat ik al sinds jaar en dag schrijf over de economische wetenschap, die we ongelukkigerwijs met hetzelfde woord aanduiden?

Lees verder

Wat heeft Jeruzalem met Londen van doen?

ErasmusNiet al het nieuws haalt de krant. Zo werd een paar weken geleden een instituut voor economie en theologie gelanceerd, maar daarvan werd in het RD geen verslag gedaan. Wel verscheen op Forum een ingekorte versie van een bijbehorende dubbeloratie van twee hoogleraren van dit instituut. Twee hoogleraren die in een en dezelfde bijeenkomst een openbare toespraak houden, is al nieuwswaardig. Maar een ”Erasmus Economics and Theology Institute” aan, jawel, de Erasmus Universiteit Rotterdam is dat helemaal. De Maasstad mag dan tegen de Biblebelt aanschuren, een theologisch instituut zou je elders verwachten.

Lees verder

Brief aan de koning

downloadMajesteit, het is mij niet bekend of u geabonneerd bent op het koningsgezinde Reformatorisch Dagblad. Evengoed ben ik zo vrij mij in deze column te richten tot u. Er moet mij namelijk iets van het hart. U bent, als u dit leest, weer teruggekeerd van uw staatsbezoek aan India. Er werd weer van u verlangd de mensenrechten, of beter gezegd het schenden ervan, aan te kaarten. Dat is op momenten ook gebeurd. Nu is het idee dat mensen rechten hebben een discutabel concept, maar dat ter zijde. Wat mij niet zint, is dat u in dit soort situaties geacht wordt de dominee uit te hangen.

Lees verder

Nederlandse vertaling van de geboorteakte van de economie

SmithVeel klassiekers uit de periode van de verlichting zijn in het Nederlands vertaald, vaak al in de achttiende eeuw zelf. Aan de Schotse filosoof Adam Smith (1723-1790) kwam deze eer niet toe. Zijn hoofdwerk over ethiek, de ”Theory of Moral Sentiments”, kwam pas vorig jaar uit in Nederlandse vertaling.

En nu ligt het beroemdere werk over economie, ”An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations” uit 1776, eindelijk ook in de winkels onder de titel ”De welvaart van landen”. Anders dan vertaler Jabik Veenbaas suggereert, bestond er al een volledige Nederlandse vertaling, zij het alleen in manuscript. Hiervan verschenen in 1796 slechts tien hoofdstukken in druk. De rest zou vanwege tegenvallende verkoopcijfers nooit het licht zien.

Lees verder

Over de plichten van ZZP’ers en CEO’s

SouteriusGezeten in zijn studeerkamer doopt hij nog een laatste keer de ganzenveer in de inkt, op een koude woensdag in maart, anno Domini 1615. „Vaarwel in de Heer der Heerscharen, alleraanzienlijkste heren. De meest dienstbare en toegewijde aan uw waardigheid, Daniel Souterius.” Nu ook het voorwoord af is, kan het manuscript bij eerstvolgende gelegenheid naar de drukker. Vier jaar eerder deed de Kamper predikant een ander boek het licht zien. En nu komt zijn naam te staan onder een verhandeling die zal verschijnen in het centrum van de Nederlandse geleerdheid, de universiteitsstad Leiden.

Lees verder

Bestaan er theologische deugden?

thomas.jpgEen eigen vertaling van Thomas van Aquino, Summa theologiae I-II, q. 62, a. 1 ‘Of er ook theologische deugden zijn’

Het schijnt dat er geen theologische deugden zijn.

[Arg. 1] Er wordt immers gezegd in boek 7 van [Aristoteles’] Fysica dat “de deugd een dispositie van iets volkomens tot het beste is – volkomen zeg ik, dat wil zeggen met een natuurlijke dispositie”. Maar wat goddelijk is gaat boven de menselijke natuur uit. De theologische deugden zijn dus geen deugden van de mens.

Lees verder

Bedrijfstheologie

KooyEen autorit over de snelweg is eigenlijk één lang reclameblok, zelfs wanneer de radio uitstaat. Op vrachtauto’s en op bestelbusjes, op reclamezuilen en op bedrijfsgevels: onophoudelijk trekken er namen, motto’s en slagzinnen aan ons voorbij. Sommige bedrijven proberen de aandacht te trekken met humoristische teksten, anderen zoeken het juist in een serieuze boodschap. Reclamebureaus laten hen bij voorkeur strooien met Engelse woorden, want Nederlands klinkt wel heel provinciaal.

Lees verder