Erasmus over dwaasheid

Erasmus

Erasmus

Erasmus komt aan het einde van zijn boek Lof der Zotheid te spreken over de verhouding van de christelijke godsdienst tot de dwaasheid. Zijn stelling is dat God innig van dwazen houdt (A,132), zich beroepend op de apostel Paulus (“want het dwaze van God is wijzer dan de mensen”, “het woord des kruises is voor hen die verloren gaan een dwaasheid”, “wat voor de wereld dwaas is, heeft God uitverkoren”) en de profeet (“verderven zal Ik de wijsheid der wijzen, en het verstand der verstandigen zal Ik verdoen”). Maar ook Christus zelf zegt in de Psalmen tot zijn Vader: “Gij kent mijn verdwaasheid”.

Erasmus verklaart deze feiten met de stelling (A,132) dat de machtigste vorsten – dit is God bij uitstek – mannen haten die al te verstandig zijn en simpele zielen platte geesten liefhebben. Christus zegt het heilsgeheim te hebben geopenbaard aan de kinderkens (nèpioi, onnozelen) en te hebben verborgen voor de wijzen. Bovendien is hij erg gesteld op kinderen, vrouwen en vissers en berijdt hij een ezel in plaats van – meer toepasselijk – een leeuw. De duif en niet de adelaar staat symbool voor de Heilige Geest, de uitverkorenen worden schapen genoemd en Christus laat zich aanduiden als het Lam Gods.

De boodschop is volgens Erasmus duidelijk: alle mensen, ook vromen, zijn dwaas. Zelfs Christus (A,133),

die de wijsheid van de Vader is, toch om de dwaasheid van de mens bij te staan in zekere zin dwaas is geworden toen hij de menselijke natuur had aangenomen en ook in uiterlijk als een mens bevonden is?

Christus wilde slechts op één wijze de zonde genezen: door de dwaasheid van het kruis en door zijn simpele, ongeschoolde apostelen. Erasmus trekt tussendoor zijn conclusie (A,135):

kennelijk heeft de christelijke godsdienst in haar totaliteit een bepaalde verwantschap met een soort dwaasheid en heeft zij niets te maken met de wijsheid

Zijn bewijzen hiervoor zijn de volgende. 1) kinderen, bejaarden, vrouwen en gekken houden door hun instinct gedreven meer van godsdienst en heiligheid dan andere mensen 2) de eerste religieuzen sloegen onnozelheid buitengewoon hoog aan en waren fanatieke vijanden van de geleerdheid en 3) zij die door het geloof gegrepen zijn gedragen zich als dwazen: zij geven hun geld weg, vergelden geen kwaad, verafschuwen lust, enzovoort.

De bekende Erasmusbiograaf Huizinga stelt dat Erasmus tot dit schrijven komt in reactie op de verdorde Middeleeuwse scholastische theologie. Zelfs de apostelen zouden in de ogen van die theologen dwaas geweest zijn, maar hij ‘opteert’ ervoor. (B,97) Volgens Erasmus moest de waarheid eenvoudig zijn: “De sprake der waarheid is eenvoudig, zegt Seneca? welaan, niets is eenvoudiger nog waarder dan Christus.” Om die reden moeten we terug naar de bronnen; ad fontes. Hoe komt het dat we zo weinig naar de bronnen van het christendom zelf gaan,

terwijl toch deze wijsheid, die zo uitnemend is, dat zij eenmaal de wijsheid der ganse wereld te schande heeft gemaakt uit weinige boeken, als uit een kristalheldere bron, te putten is, met heel wat minder moeite dan de wijsheid van Aristoteles uit zoveel doornige boeken, en met heel wat meer vrucht… De uitrusting tot die reis is eenvoudig en tot iedereen toegankelijk. Christus wil, dat zijn mysteriën zo ruim mogelijk verspreid worden. (…) Deze soort wijsbegeerte is meer gelegen in de gezindheid, dan in sylogismen, het is meer een leven dan een standpunt, meer een bezieling dan een eruditie, meer een transformatie dan een redelijkheid… Wat is de wijsbegeerte van Christus, die hij zelf ‘renascentia’ noemt, anders dan de wederinzetting der goed geschapen natuur? (B,136)

De wijsbegeerte van Christus, Philosophia Christi, een boeiende gedachte.

  • A) Erasmus, Lof der Zotheid of De Dwaasheid gekroond. Een pronkrede. Amsterdam: 2006
  • B) Huizinga, Erasmus. Rotterdam: 2001

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s